Zlatni Rez Formati Margo

  • Published on
    08-Jun-2015

  • View
    3.400

  • Download
    3

Transcript

VeleuiliteuVaradinuMultimedija,oblikovanjeiprimjena Grafikekomunikacije

ZLATNIREZ FORMATIPAPIRA RUB(MARGO)

DeanValdec,dipl.graf.ing.

Zlatni rezZlatni rez koristimo da bi definirali odnose meu veliinama. Ljudsko oko razliito reagira na proporcije objekata i njihove meusobne odnose. Zlatni rez pritom definira odnose koji se smatraju "najidealnijima" ili barem oku najugodnijima. Odnosi po zlatnom rezu izraeni u brojkama jesu 1:1,618, tj. duina stranice je vea od irine za 1,618 ili obrnuto. Prema tom odnosu moramo imati format papira kao i format tekstualnog bloka da bi ispunili uvjete zlatnog reza. Ako imamo krau stranicu papira 8cm, onda e duina stranice biti 8x1,618 je 13 cm. Svjetski standard DIN ima odnos stranica 1: 1,4 (5:7) Zlatni rez ima odnos 1:1,6 (5:8) Pravilu zlatnog reza pokorava se (zbog zaokruenih vrijednosti samo priblino) Lamov (Lamejev) numeriki niz: 1 / 2 / 3 / 5 / 8 / 13 / 21 / 34 / 55 / 90 / 145 / 236 / 382 / 618 / 1000 itd U kojemu je svaka vrijednost jednaka zbroju dviju prethodnih, odnosno razlici dviju iduih vrijednosti. Dananje proporcije zlatnog reza neto su izduene to vidimo. To vidimo i po standardnom formatu papira npr. B1(707 x 1000) u odnosu na (618 x 1000). Pogledajmo najprije primjer na duini linije koju dijelimo u odreenom omjeru:

Duinu od 1,618 podijelili smo na dva dijela. Krai dio je dugaak 0,618, a dui 1. Zlatni rez nam govori po definiciji slijedee: " Cijela duina (m+M) se odnosi prema duem dijelu (M), isto kao dui dio (M) prema kraem (m). " Ili matematiki: (m+M) : M = M : m 1,618 : 1 = 1 : 0,618 1,618 = 1,618 (dijelimo posebno lijevu, a posebno desnu stranu) gdje je m (minor) manja, a M (major) vea veliina.

Drugim rijeima, kad neku duinu podijelimo s 1,618 dobijemo toku na toj duini koja cijelu duinu dijeli na dva dijela koji su meusobno u omjeru zlatnog reza. Pogledajmo sad jedan zanimljiv primjer, gdje je zlatni rez vaei za duine, ali i za povrine nastale dijeljenjem duina po pravilu zlatnog reza. Za ovaj primjer uzeli smo klasinu rezoluciju monitora od 1600x1200 tokica (crveni kvadrati na shemi ispod).

Podijelimo najprije duu crvenu stranicu od 1600 tokica po pravilu zlatnog reza, i odredimo duinu kraeg i dueg dijela. Toka dijeljenja duine od 1600 tokica = 1600 : 1,618 = 988 Dui dio je 988 (M), a krai je 1600 - 988 = 612 (m) (sve vrijednosti su zaokruene). Povucimo okomuti crtu iz toke 988. Proporcije su: c:b=b:a 1600 : 988 = 988 : 612 1,618 = 1,618 (priblino) (dijelimo posebno lijevu, a posebno desnu stranu) Isto to napravimo sa kraom crvenom stranicom od 1200 tokica. Toka dijeljenja duine od 1200 tokica = 1200 : 1,618 = 741 Dui dio je 741 (e), a krai je 1200 - 741 = 459 (d) (sve vrijednosti su zaokruene). Povucimo horizontalnu crtu iz toke 741.

Proporcije su: f:e=e:d 1200 : 741 = 741 : 459 1,618 = 1,618 (priblino) (dijelimo posebno lijevu, a posebno desnu stranu)

No ono to je sad posebno zanimljivo je to da ukoliko u cijelu shemu ucrtamo i dva pravokutnika, plus kompletan crveni dobijemo: o G (plavi pravokutnik) ije su stranice 612 (a) i 1200 (f), dobijamo povrinu od 734.400 tokica, te o H (crni pravokutnik) ije su stranice 741 (e) i 1600 (c), dobijamo povrinu od 1.185.600 tokica. o I (crveni pravokutnik) ije su stranice 1200 (f) i 1600 (c), dobijamo povrinu od 1.920.000 tokica. Zanimljivost je u tome da se i pravokutnici odnose prema pravilu zlatnog reza: I:H=H:G 1.920.000 : 1.185.600 = 1.185.600 : 734.400 1,618 = 1,618 (priblino) (dijelimo posebno lijevu, a posebno desnu stranu) Pravilo zlatnog reza moemo primijeniti slino pravilu treina. Npr. tekstualni blok, moemo smjestiti na uspravnu plavu liniju (koja ide iz toke 988) i na horizontalnu crnu liniju koja ide iz toke 741.

Naravno, ako zrcalimo gornju shemu, dobijemo obrnut raspored:

Kad spojimo ove dvije gornje sheme, dobijemo neto to jako slii na pravilo treina:

Ako paljivije pogledate, vidite da se 4 sjecita koja postoje i kod pravila treina sad nalaze blie centru formata papira. To nam esto nije poeljno, pa u takvim sluajevima treba primijeniti pravilo treina, a kad nam odgovara da objekti budu blie centru (ali uvijek van njega), onda je bolje uzeti pravilo zlatnog reza.

Pogledajmo sad pravilo treina i zlatni rez jedan uz drugi. Na gornjoj shemi plavim crtama i kruiima je pravilo treina, a crnim crtama i crvenim kruiima pravilo zlatnog reza. Moete lijepo zapaziti razliku.

Gdje se u praksi susreemo sa koritenjem zlatnog reza? 1. Odreivanje formata papira ili formata gotovih proizvoda npr. knjiga po zlatnom rezu: - koristei Lamejev numeriki niz 1 / 2 / 3 / 5 / 8 / 13 / 21 / 34 / 55 / 90 / 145 / 236 / 382 / 618 / 1000 itd -koristei odnos strana prema pravilu zlatnog reza 1:1,618 (5:8)

2. Odreivanje odnosa tekstualnog bloka prema povrini stranice:

Odnos stranica formata papir, odnos stranica tekstualnog bloka i odnos samog tekstualnog bloka prema povrini stranice je prema pravilu zlatnog reza. 3. Odreivanje odnosa pojedinog elementa prema povrini stranice:

Primjeri elemenata koji primjenjuju zlatni rez:

Formati papira

Petokraka zvijezda

Poligon (5 strana)

Partenon

Ljudsko tijelo

Graevinarstvo

Slikarstvo

Formati papiraDijele se u dvije skupine: osnovni (A, B) i dodatni formati papira (C, D), a definirani su prema DIN standardu. Odnos formata papira A i B je takoer prema DIN standardu: 1,414 A0=B0 Odnos stranica kod DIN standarda je 1:1,414 Osanovni formati papira su A i B, a njihove veliine su prikazane u milimetrima. A0 841 x 1189 A1 594 x 841 A2 420 x 594 A3 297 x 420 A4 210 x 297 A5 148 x 210 A6 105 x 148 A7 74 x 105 A8 52 x 74 A9 37 x 52 A10 26 x 37 B0 1000 x 1414 B1 707 x 1000 B2 500 x 707 B3 353 x 500 B4 250 x 353 B5 176 x 250 B6 125 x 176 B7 88 x 125 B8 62 x 88 B9 44 x 62 B10 31 x 44 C0 917 x 1297 C1 648 x 917 ... D0 771 x 1090 D1 545 x 771 ...

Rub (margo)Bjeline koje obrubljuju otisnutu pismovnu plohu na stranicama knjige. irina rubova progresivno raste redom od unutranjeg, gornjeg, vanjskog i donjeg ruba. Ova pravila potjeu od srednjovjekovnih prepisivaa knjiga. Gornji rub morao je biti u skladu s unutarnjim ali s obzirom na mogunost ponovnog obrezivanja prilikom ponovnog uvezivanja ostavljen je neto veim nego unutranji. Vanjski a naroito donji rub bili su vei jer je pisar, a kasnije i vlasnik knjige bio naviknut da se na njima zapisuje svoje pribiljeke marginalije. U skladu s time i danas je uzajaman odnos rubova 2 : 3 : 4 : 6 to ujedno odgovara i temeljnoj proporciji standardnih formata papira 1 : 1,414 : 2 : 2,828

Rubna bjelina ima viestruku ulogu: o omoguuje itaocu da se se nesmetano koncentrira na praenje tiva o u tehnologiji tiska za vrijeme otiskivanja hvataljke pridravaju rub arka za rubnu bjelinu o estetska uloga je da je ta da je pismovna ploha smjetena u optiku sredinu o praktina funkcija je ta da italac dri knjigu u ruci ne pokrivajui prstima tekst na njezinim stranicama

Kako se odmjerava odnos ukupne povrine papira i povrine teksta na njoj? 1. Odnos rubova na listu papira iznosi 3 : 3 : 3 : 6

2. Odnos rubova u knjizi iznosi 2 : 3 : 4 : 6

Odnos rubova 2 : 3 : 4 : 6 u knjizi proizaao je iz odnosa 3 : 3 : 3 : 6 na listu papira.

3. Geometrijske metode pozicioniranja teksta na dvije stranice otvorene knjige. Postupak 1 Oslanjajui se na sustav dijagonala u bilo kojem dvostraninom formatu, proizvoljno odreujui poloaj gornje linije teksta, dobivamo okvir za povrinu budueg teksta s pripadajuim marginama.

Postupak 2 a) Ako je format u proporciji 2 : 3 (zlatni rez), iz jednog sjecita velike i male dijagonale podie se vertikala do gornjeg brida lista. Iz dobivene dodirne toke vodi se paralela s duljom dijagonalom dok se ne presijee kraa dijagonala. Dobiva se toka koja e biti gornji ugao bloka teksta.

b) Isti postupak primjenjen na stranicu u proporciji 3 : 4. Dobivene margine (unutarnja i vanjska) preuske su. Samo manjim pomicanjem dobivenog bloka teksta nanie po dijagonali stranice, veliina margina e se dobrim dijelom podudarati s onima iz formata 2 : 3.

Postupak 3 Bez obzira na njihovu proporciju, stranice se mogu dijeliti na devet dijelova po visini i po irini. U dobivenu mreu ucrtamo okvir teksta, tj. veliine margina podudaraju se s onima dobivenim u prethodnim postupcima.

Postupak 4 Ovaj je postupak proizaao iz konstrukcije DIN-formata (proporcije 1 : 1,414. Ovim odnosom dobivamo da raspolovljenjem ili sastavljanjem dvaju araka uvijek dobiva isti odnos lista papira. Geometrijska metoda kojom dobivamo povrinu budueg teksta i njegovo pozicioniranje u prostor stranice, odnosno time smo odredili tono polovinu povrine stranice. Drugi postupak je savijanje stranice na pola.

Odreivanje veliina margina geometrijskim putem:

Proraun veliine rubova (marga) u proporciji zlatnog rezaBjelina rubova tiskanih stranica odreuje se najee prema zlatnom rezu. Iako se prema pravilu zlatnog reza mogu primjeniti razliiti naini odnosa bjelina (rubova) prema Lamejevom numerikom nizu odluit emo se za omjer 2 : 3. Opa formula za proraun marga: M=M x 2/5 M = M x 3 / 5 odnosno M=M -m M (mali margo=minor): margo glave (mg) i margo veza (mv) M (veliki margo=major): margo nogu (Mn) margo vanjskog ruba (Mvr)

Tipografski mjerni sistemTipografski mjerni sistem se danas vie ne koristi u tolikoj mjeri kao nekad, te je bio karakteristian uglavnom za olovni slog. Prelaskom na offset tisak polako izlazi iz uporabe. Bez obzira na sve to i danas je u DTP-u u pozadini svega upravo taj sustav, pa ipak zasigurno neete naii na nekog radnika koji bi raunao veliinu sloga u cicerima ili tipografskim tokama, dok mnogi priueni "majstori" uope ne znaju za taj sustav. S obzirom na osnovnu jedinicu koju koriste razvila su se dva sustava: - Didotov tipografski sistem - angloameriki tipografski sistem

DIDOTOV TIPOGRAFSKI SISTEMPrva potreba za uvoenjem jedinstvenog sustava kojim bi se mogla tono odrediti veliina sveg tipografskog i slagarskog materijala javlja se ve u doba Guttenberga. Prvi ozbiljniji pokuaj standardizacije poduzeo je Joseph Moxon u Engleskoj 1683. god. Ipak prve praktine rezultate je postigao je Pierre Simon Fournier koji je uveo tipografski mjerni sustav kojemu je osnovna veliina tipografska toka (point typographique ) - pt. 1775. god. Francuz Francois-Ambroise Didot sa sinom Firminom usavrava svoj tipografski sustav, a to je upravo spomenuti sustav koji je i danas prihvaen kao evropski standard. Taj je sustav duodecimalni, tj. 12 tipografskih toaka ini jedan cicero.

Preraun Didotovog sustava na metriku mjeru poduzeo je 1876. god. njemaki slovoljeva Hermann Berthold, te je na taj nain utvrdio precizni tipometar.

Tipometar je grafiko mjerilo duine 30 cm podijeljeno na 133 nonparela po 6 tipografskih toaka, iz ega slijedi da tipometar ima 798 tipografskih toaka, odnosno 66 1/2 cicera. 300 mm / 133 = 2,256 mm -ova velicina se zone nonparel (6pt) tipografska toka (pie se pt) 1 pt = 0,376 mm 12 pt = 1 cicero = 4,513 mm 2660 pt = 1000,33 mm Didotov sistem ima povijesnu vanost i usprkos svemu i danas je na evropskom prostoru prihvaen kao normalni sustav (DIN 16507). VELIINE SLOVA (pt)

Naziv veliineBriliant Diamant Perl Nonparel Kolonel Petit Borgis Garmond Cicero Srednjak Tercia Cicero i pol Text Dva cicera 2 X Srednjak

Veliina (pt)3 4 5 6 7 8 9 10 12 14 16 18 20 24 28

ANGLOAMERIKI TIPOGRAFSKI SISTEMU angloamerikim zemljama upotrebljava se engleski point sustav u kojem jedan point ima 0,352 mm odn. 0.013832 incha, a engleski cicero (pica) ima 4,233 mm odn. 0.1666 incha. (pie se 1p = 0.352 mm) Pica je tono 1/6 ina, a podjeljna je na 12 toka. Kod nas su picu nazivali i engleski cicero premda je manja za 6,6% od cicera: 4,513 / 4,233 = 1.066 Inch se ovdje uzima kao duina od 2,54 cm Od 1866. god. tipografska mjera se zasniva na duljini od 35 cm podijeljena na 166 nonparela odn. 996 pt. Masovnim probojem raunala u podruje grafike poinje se u novije vrijeme koristiti i mjerna jedinica poznata kao DTP toka koja iznosi 0,35277 mm. Koji se mjerni sistem od ova dva navedena koristi na raunalima? Objasniti sistem upisivanja vrijednosti.

ODNOS VELIINE VERZALA I VISINE PISMA Kako se taj odnos primjenio na tipometru?

PRERAUNAVANJE JEDINICADidotov cicero (12 pt) tipografska toka x 1,0699 = point tipografska toka x 0,3759 = milimetar tipografska toka x 0,0148 = inch Angloameriki cicero (pica) point x 0,9346 = pt (Didot) point x 0,3514 = milimetar point x 0,0138 = inch Milimetar milimetar x 2,846 = point milimetar x 0,66 = pt (Didot) milimetar x 0,0394 = inch Inch inch x 72,2891 = point inch x 67,564 = pt (Didot) inch x 25.4 = milimetar

Zadatak 1Ako je neka veliina data u tipografskim tockama kao npr. 258 pt. Koliko je to: cicera, pica, milimetara, ina, borgisa, toaka ? Rjeenje: 258 / 12 = 21,5 cicera 258 / 10 = 25,8 garmond 258 * 0,376 = 97 mm (9,7 cm) 97 mm / 25,4 = 3,82 incha 3,82 incha * 6 = 22,92 pica 22,92 pica * 12 = 275 p Rjeenje treba pisati: 3,82 incha = 22,92 pica = 275 p = 21,5 cicera = 25,8 garmond = 258 tp = 97 mm Za provjeru: tocke / tipografske tocke : 275 / 258 = 1,066 ; pica / cicero : 22,92 / 21,5 = 1,066

Zadatak 2Ako broj 42,7 odreuje broj cicera koliki je taj broj u ostalim jedinicama, racunajucu i broj kolonela? Rjeenje: 42,7 * 12 = 512 tp 512 tp / 7 = 73 kolonela 42,7 cicera * 4, 51 = 192,6 mm (19,26 cm) 19,26 cm / 2,54 = 7,58 incha 7,58 incha * 6 = 45,5 pica 45,5 pica * 12 = 546 p Rjeenje treba pisati: 7,58 incha = 45,5 pica = 546 p = 42,7 cicera = 73 kolonela = 512 tp = 192,6 mm Za provjeru : 546 / 512 = 1,066 ; i ; 45,5 / 42,7 = 1,066

Zadaci za vjebu1. Ako je veliina teksta definirana kao 48 pointa. Proraunati koliko je to pica, incha, cicera, tipografskih toaka i milimetra? 2. Ako je neka veliina data u tipografskim tockama kao npr. 160 pt. Koliko je to: cicera, pica, milimetara, incha, petita, tocaka ? 3. Ako broj 4,5 oderuje veliinu u incima koliki je taj broj u ostalim jedinicama tipografskih sistema, racunajuci i broj borgisa? 4. Ako je neka veliina data u mjernoj jedinici pica kao npr. 35 pica, Koliko je to: cicera, pt, milimetara, incha, kolonela, tocaka ? 5. Ako broj 125 oderuje broj milimetra koliki je taj broj u ostalim jedinicama tipografskih sistema, racunajucu i broj perla?

Recommended

View more >