PSYCHOLOGICZNE I KULTUROWE ASPEKTY ?· PSYCHOLOGICZNE I KULTUROWE ASPEKTY TURYSTYKI EDWARD KARCZEWSKI…

  • Published on
    28-Feb-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Transcript

<p>P S Y C H O L O G I C Z N E I K U L T U R O W E A S P E K T Y T U R Y S T Y K I</p> <p>EDWARD KARCZEWSKIWysza Szkoa Turystyki i Jzykw Obcych w Warszawie</p> <p>PSYCHOLOGICZNA WARTO KRAJOBRAZU WINDYWIDUALNYM DOWIADCZENIU TURYSTW</p> <p>THE PSYCHOLOGICAL VALUE OF THE LANDSCAPE IN THE INDIVIDUAL EXPERIENCE OF TURISTS</p> <p>Wstp </p> <p>Z bada i obserwacji uczestniczcych wynika, e jako krajobrazu staje si bardzo zindywidualizowanym motywem wyjazdw turystycznych. Ma due znaczenie tak w sen-sie ekologii rodowiska, jak i edukacji. W opinii respondentw atuty przyrodnicze czsto decyduj o wyborze miejsc podry turystycznych. Dzieje si tak dlatego, e krajobraz to obszar geograficzno-psychologiczny, ktry jest interpretowany przez nasze nastawienia lub odczucia. Zawsze wchodzimy w interakcje z jakim systemem przyrodniczo-kulturowym. Sprzyja to nabywaniu rnorodnych dowiadcze poznawczo-emocjonalnych.</p> <p>Celem opracowania jest prba ukazania wartoci krajobrazu turystycznego jako elementu produktu oraz psychologicznego czynnika wyboru rejonu zwiedzania lub staego miejsca zamieszkania.</p> <p>Walory krajobrazu jako skadowa produktu turystycznego </p> <p>Atrakcyjno i emotywno miejsca docelowego, czyli elementy produktu turystycz-nego, s wspzalene, strukturalnie powizane. Istotne jest to, jak rnie postrzegamy czy oceniamy dany obiekt lub wydarzenie, gdy pojawia si w rnym kontekcie (oto-czeniu). Ten kontekst bd otoczenie modeluje nasz sposb widzenia i interpretowania przedmiotu. Dzieje si tak zgodnie z regu spostrzegania figury i ta. Bywa, e kto myli to z obrazkiem, albo na odwrt zamiast figury postrzega to. Psychologowie uwaaj, e sposb, w jaki widzimy dan sytuacj, warunkowany jest naszym uprzednio nabytym </p> <p>Edward Karczewski70</p> <p>dowiadczeniem. Gdy owo dowiadczenie pojawia si czsto, to nasza reakcja staje si nawykowa1. Fakt, e czowiek jest ofiar nawyku, zosta empirycznie zweryfikowany.</p> <p>Mechanizm postrzegania odzwierciedlajcy prawdziw rzeczywisto, czy te wy-woujcy jej zudzenie, stanowi efekt akcji i reakcji. Podobnie jak otoczenie lub charakter bodca wpywaj na percepcj, tak i oddziauj rwnie rodowisko i osobowo, ktre rzutuj na postrzeganie. A zatem ksztatowane emocje, nastawienia, pragnienia ukierun-kowuj zachowanie i dziaanie.</p> <p>Wizerunek miejsca docelowego, jako element produktu turystycznego, ma silny wpyw na decyzj jego zakupu. Tworz go sami mieszkacy, ich kultura i styl ycia, infrastruktura, bezpieczestwo, rodowisko naturalne itp. Obraz ten musi by cigle kreowany z powodu dynamicznych zmian otoczenia. Krajobraz jest wszdzie, ale nie zawsze ma w sobie to, co przyciga turystw. Ciekawy poznawczo i emocjonalnie wizerunek miejsca docelowego powinien by upowszechniany w wiadomoci turystw. Dobrze jest zatem wykorzysty-wa okrelone narzdzia marketingowe celem budowania i lansowania ju zastanego pejzau regionu (chociaby stosowania metody brandingu zarzdzania mark). Bywa to coraz powszechniejsze rwnie w krajach azjatyckich, np. Malediwy, przez niektrych uwaane za raj na ziemi2, przez innych za wykreowany, sztuczny wiat przyjazny tu-rystom. Odpowiednie nastawienie gospodarcze, rozwane ekonomiczne zarzdzanie determinuj to, i w cigu ostatnich 15 lat przyrost PKB wynosi okoo 7,9% rocznie. Gospodarka na Malediwach funkcjonuje sprawnie i nie ulega wikszemu kryzysowi po tsunami w 2004 r. Rzdzcy krajem dobrze uwiadamiaj sobie fakt, e czynnikiem rozwoju miejscowej turystki jest przede wszystkim pikno natury i moliwoci, jakie daje Ocean Indyjski. Chodzi gwnie o doskonalenie istniejcego ekosystemu. Uruchomiony w tym celu Million Tree Programme suy utrzymaniu pierwotnego ekosystemu lasw tropikalnych. Istnieje odczucie, e rolinno na 1190 wyspach archipelagu kojarzy si z rajem, bo jako nieskaona rozwijaa si przez stulecia. </p> <p>W obszarze gospodarczym Malediww widoczne s inwestycje najwikszych korporacji i sieci handlowych, jak np.: Hilton, Club Med, Four Season, a take innych regionalnych marek. Pojawiy si midzynarodowe stowarzyszenia, tj.: HSBC, Ernst and Young, Price Worterhouse Coopres czy firmy ubezpieczeniowe3. atwo dostrzec zagraniczne udziay w sektorach telekomunikacji, transportu itp. Niemniej jednak najwaniejszym sektorem jest turystka dochody z niej uzyskiwane stanowi 30% wartoci PKB. Nie ulega wtpli-woci, i czynnikiem sprawczym zjawiska jest rwnie, a moe i przede wszystkim, dobre zarzdzanie mark miejsca, a wic nowoczesny branding krajowy/narodowy.</p> <p>Malediwy nale do rynku turystycznego Azji i Pacyfiku. Wg danych z raportu UNWTO4 na rok 2007 w caym regionie odnotowano 184,3 miliona przyjazdw midzynarodowych turystw, co stanowi 20,4% wszystkich przyjazdw na wiecie. Na przykad w 2008 r. z na-</p> <p>1 A. Sperling, Psychologia, Zysk i S-ka, Pozna 1995, s. 72. 2 http://wtir.awf.krakow./plpdf/studenci/strony_projekty//malediwy/malediwy/_marcin_rudowski.pdf [10.07.2014].3 http://www.sailscuba.com/biznes,93.html [10.07.2014].4 http://www.unwto.org/facts/eng/pdf/highlights/UNWTO_Highlights08_en_HR.pdf, s. 3 i nast. [12.07.2014].</p> <p>Psychologiczna warto krajobrazu w indywidualnym dowiadczeniu turystw 71</p> <p>szego kontynentu na archipelag przybyo 0,5 miliona turystw, co stanowi 73% przyjazdw na wyspy. Na drugim miejscu po Europie uplasowaa si Azja, z 21% udziaem w przy-jazdach turystycznych. Z danych rdowych wynika5, e gwnymi celami przyjazdw na Malediwy s wypoczynek i relaks. W roku 2008 dotyczyy one a 53% odwiedzajcych. Okoo 30% turystw to maonkowie, odbywajcy romantyczne podre polubne, nato-miast 15% przyjedao dla ekscytujcych eskapad na niezwyke rafy koralowe, gdy kraj ten oferuje doskonae miejsca do uprawiania nurkowania. Temperatura wody przez cay rok wynosi 2829C. W okresie grudziekwiecie aura jest najbardziej sprzyjajca, co ma wpyw na zwikszajc si liczebno przybyszw. Du rol odgrywa sama egzotyka regionu, ktra bdc nieinwestycyjn wartoci oferowanego produktu, istotnie zwiksza udzia turystyki w rozwoju PKB.</p> <p>Krajobraz, o ktrym mowa, postrzegany jest jako wymarzony wiat, z nieskaonymi lagunami, srebrzystobiaymi plaami itp. Dowiadczanie tak ekologicznego regionu staje si rdem szczcia, wywouje uczucia estetyczne lub peni funkcje poznawcze. Ob-szar taki moe by percypowany holistycznie ze wzgldu na walor miejsca. Zachodzi te moliwo wykorzystania niektrych elementw krajobrazu w realizowanej formie, np. turystyki poznawczej czy wypoczynkowej. Bo turysta cechuje si swoistym wartociowa-niem miejsca docelowego, w zalenoci od tego, kim jest i dokd zmierza.</p> <p>rodowisko naturalne, jak wiadomo, formuje czowieka, a zatem trzeba je traktowa w sposb ludzki. Oznacza ono zesp obiektw poznania, niezalenie od tego, kto i dla-czego chce je poznawa. Mimo e rnorodne rzeczywistoci gatunkowe miejsca s niezalene od okolicznoci poznania, nie prowadzi to do wniosku, i te wiaty s w peni subiektywne dowolnie kreowane6. Nie rzdzi nimi chaos, lecz strukturalno-racjonalna funkcjonalno. Wynika std, e istnieje duo innych, pozawerbalnych sposobw komu-nikacji rolin i zwierzt. Budzi to niekiedy sprzeciw, gdy odrzuca utrwalony stereotyp czowieka jako monopolisty na posiadanie umiejtnoci racjonalnego funkcjonowania. W tym przypadku wiat odczuwany przekracza granice wiata nazwanego7. </p> <p>Dobrze jest rozrni to, co nazwane, ale nie poznane, a zwaszcza to, co dowiad-czane, ale nie opisane (przeycia pozawerbalne). Nabiera to szczeglnego znaczenia, bo kady bardziej lub mniej dowiadczony turysta jest podmiotem i przedmiotem poznania. Poznajc, obserwuje zarwno to, co dzieje si wok niego, jak i to, co dzieje si w nim samym. Wszystko, co jest poznawane, staje si obiektem zainteresowania. Generalnie rzecz biorc, w aktywnoci turystycznej posugujemy si raczej poznaniem spontanicz-nym, czyli uwewntrzniamy treci obiektw, zdarze, z ktrymi obcujemy. Angauje ono nasze zmysy zewntrzne (eksteroreceptory) oraz wewntrzne (interoreceptory). Poznanie spontaniczne internalizuje fakt istnienia rzeczy, a take jego struktur poprzez sowa, ktre wypowiadamy. Refleksja natomiast, jako miara np. autentycznych spostrzee tu-rystycznych miejsca, lubi odnotowa to, co poznajemy. w akt refleksji moe by aktem </p> <p>5 http://www.tourism.gov.mv/downloads/ttmp.pdf [14.07.2014].6 S. Opara, Filozofia. Wspczesne kierunki i problemy, Wyd. WSSE, Warszawa 2005, s. 239.7 Ibidem, s. 241.</p> <p>Edward Karczewski72</p> <p>natychmiastowym albo zorganizowanym. Poznanie odnotowujce, zachodzce w kadej percepcji, da si wydzieli i uczyni przedmiotem tzw. refleksji penej. Uwiadamiamy sobie rzeczy poznawane. Wiemy, e to my jestemy gwnymi aktorami podrowania, rwnie w gb siebie.</p> <p>Spostrzegany krajobraz moe by definiowany w kategoriach moliwoci orientacji, identyfikacji i charakteru8. Identyfikacja jest to oczekiwana akceptacja miejsca, stanowica przeycie bezporednich relacji turysty z miastami, ulicami, domami, gospodarzami itp.</p> <p>System krajobrazowy jest okrelamy jako obszar postrzegany, ktrego charakter jest wynikiem dziaania i interakcji czynnikw przyrodniczych i/bd ludzkich9. Tak rozumiany krajobraz eksponuje rol percepcji czowieka, nie ograniczajc jej wycznie do tzw. pierw-szego wraenia. Mamy do czynienia z jego fizycznym lub mentalnym odczuwaniem oraz tym, e podlega dynamicznym zmianom. Ponadto kady obszar geograficzno-kulturowy ma co niepowtarzalnego, nazywanego duchem miejsca. Specyfika miejsca (tj. synteza znacze i wartoci) wzmacnia mechanizmy orientacji. Zgbianie tej duchowoci uzalenione jest od charakteru miejsca i rzeczy, z ktrymi mona si identyfikowa. Ju bardzo dawno stwierdzono, e dusza cieszy si, gdy czowiek ma kontakt z przyrod (zob. Arystoteles, O duszy). Nielimitowany dostp do przyrody bywa wyznacznikiem dobrostanu psychofi-zycznego czowieka. Chodzi rwnie o krajobraz rolniczy, ktry stanowi dominujcy typ krajobrazu europejskiego, gdzie np. grunty orne Polski wynosz ponad 51% jej powierzchni. </p> <p>Warto nadmieni, i kade indywidualne mylenie o regionie i gospodarzach uwa-runkowane jest m.in. tym, jakie przekonania czy stereotypy cechuj grup, z ktr turysta bywa zwizany.</p> <p>Na przykad nietolerancja albo absencja rozumu moe by uwaana za co warto-ciowego, ale niestety moe skutkowa bezrefleksyjnym i degradacyjnym zachowaniem si wobec innych i samego siebie. Lepiej wic dawa ludziom to, czego pragn, a nie dawa tego, czego nie chc. </p> <p>Zawsze funkcjonujemy w jakim obszarze przestrzenno-czasowym, kulturowym. Tak zwane tu i teraz, jak sugeruje Eckhart Toolle10, jest nierozczne z tym, kim jeste na najgbszym poziomie wasnej wiadomoci. Bardzo wane jest odczuwanie istoty tego, poza krtkowiecznym, skupionym na sobie poczuciu ja. Przyczyn wszelkiego cierpienia jest spersonifikowane poczucie ja albo my. To wanie zasania istot tego, kim jeste. A jeli nie wiesz, kim jeste, tworzysz ja bdce efektem umysu i kurczowo trzymasz si tego bojaliwego, cigle czego chccego ja. Kiedy mylisz emotywnie, podkrela autor, jeste wiadomy tej myli lub odczucia. Jeste uwag czy wiadomoci, w ktrej i przez ktr wszystko si objawia. Ona nie moe pozna siebie, ona jest sob. Kiedy rozumiesz, e jeste wiadomoci, dziki ktrej wszystko si wydarza, to wiesz, e jeste sam esencj ycia. To jest rado BYCIA bycia tym, kim prawdziwie jeste11. </p> <p>8 http://krajobraz.kulturowy.us.edu.pl/publikacje.artykuy/niematerialne/krolikowski.pdf [15.07.2014].9 http://www.turystykakulturowa.org/pdf/2014_04_01.pdf [17.07.2014].10 E. Tolle, Potga teraniejszoci, Galaktyka, d 2003, s. 174. 11 Ibidem.</p> <p>Psychologiczna warto krajobrazu w indywidualnym dowiadczeniu turystw 73</p> <p>Specyfika produktu turystycznego </p> <p>Turysta, ktry wie, dokd podruje i w jakim celu, zawsze liczy si ze swoistoci produktu turystycznego. </p> <p>Definiowanie produktu turystycznego nie jest spraw atw. A to dlatego, e mamy do czynienia z charakterystyczn miar czy ocen, ktra moe wskazywa, co jeszcze jest elementem produktu, a co nie. I tego rodzaju interpretacje lub oceny ulegaj zmianie.</p> <p>W ujciu bardzo oglnym produktem moe by usuga, dobro materialne, miejsce, a wic to, co umoliwia realizacj celu wyjazdu turystycznego. Obejmuje rwnie wszyst-ko, czego dowiadcza odwiedzajcy. Caociowy produkt turystyczny jako podr (usuga turystyczna) obejmuje czstkowe usugi turystyczne, czstkowe produkty turystyczne, tj.: </p> <p> w miejscu zamieszkania: informacje i poradnictwo w biurze podry, wyposaenie na podr;</p> <p> w czasie realizacji podry: transport, bezpieczestwo, opieka ze strony przewodnika, wyywienie;</p> <p> w miejscowoci docelowej: zakwaterowanie, wyywienie, opieka pilota, rozrywki itp. W wymiarze strukturalnym produkt turystyczny jest okrelonym pakietem usug miejsca </p> <p>i usug turystycznych, nabywanym dla zaspokojenia oczekiwa zwizanych z podr rekreacyjno- turystyczn. Gwnymi elementami produktu turystycznego s:12</p> <p> atrakcje miejsca docelowego, infrastruktura i usugi, dostpno/niedostpno obszaru miejsca docelowego, wizerunek miejsca docelowego, cena. </p> <p>Atrakcje turystyczne miejsca pikno natury (np. krajobraz, wydmy, gry, lasy, rzeki, jeziora); kulturowe (tradycje, zwyczaje, obyczaje, sztuka); antropogeniczne (np. zabytki, parki rozrywki, centra handlowe); spoeczne (wzorce zachowa, styl ycia mieszkacw). Atrakcje turystyczne rzutuj na wizerunek miejsca i s elementami przycigajcymi turystw.</p> <p>Na przykad Komitet wiatowego Dziedzictwa w 1979 r. wpisa na list cz Puszczy Biaowieskiej (Biaowieski Park Narodowy), pooonej w Polsce. Ale ju na pocztku lat 90. obszar ten powikszono o tereny znajdujce si po stronie naszego wschodniego s-siada. Powsta wwczas Transgraniczny Obiekt wiatowego Dziedzictwa Belovezhskaya Pushcha National Park13. Natomiast po roku 2008 udao si poczyni starania o wpisanie nowego obiektu (z nowymi granicami) pod nazw Biaowiea Forest. Obejmuje on po-wierzchni 141 ty. ha terenw po stronie polskiej, a cakowity obszar wczajc w to stref buforow wynosi bez maa 310 tys. hektarw. Decyzja niniejsza zapada w Do-usze, w czasie posiedzenia Komitetu Konwencji ws. Ochrony wiatowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO. Lista wiatowego dziedzictwa UNESCO obejmuje </p> <p>12 D. Dutkiewicz, Marketing usug turystycznych, PWN, Warszawa 2005, s. 8184.13 http://turystyka.wp.pl/gid.16705208,img [19.07.2014].</p> <p>Edward Karczewski74</p> <p>m.in. 200 obiektw zwizanych ze rodowiskiem naturalnym, jak: parki, rezerwaty, jeziora, ktre stanowic produkty markowe, wpywaj na wybr kierunku podry turystycznej.</p> <p>Infrastruktura i usugi to przede wszystkim: baza noclegowa w miejscu docelo-wym, gastronomia, transport (autobusy, wynajem rodkw lokomocji), sie handlu oraz inne. Usugi turystyczne rozumiane s jako poyteczne dziaania suce zaspokojeniu materialnych i duchowych potrzeb osb aktywnych turystycznie.</p> <p>Speniaj wane funkcj w zakresie korzystnego wypoczynku, organizowania czasu wolnego, udzielania informacji itp. Usugi turystyczne pozostaj w zwizku z walorami miejsca odwiedzanego, bywaj niewymierne i subiektywnie oceniane przez nabywcw.</p> <p>Dostpno/niedostpno obszaru (miejsca docelowego) chciaoby si powie-dzie: po co komu taki produkt, ktrego w istocie nie daoby si skonsumowa.</p> <p>Ale zdarza si, e wady produktu, ktre z natury rzeczy mog pomniejsza jego war-to, mog j rwnie podnosi, gdy zos...</p>

Recommended

View more >