• F I N A N S E I P R A W O F I N A N S O W E •

  • Published on
    11-Jan-2017

  • View
    219

  • Download
    4

Transcript

F I N A N S E I P R A W O F I N A N S O W E 0 1 4 Journal of Finance and Financial Law 1/2014[34] Wioletta Barbara Pierzchalska ANALIZA FINANSOWA ORAZ MODELE PRZEWIDYWANIA UPADOCI JAKO NARZDZIE OCENY KONDYCJI FINANSOWEJ PRZEDSIBIORSTWA Streszczenie Wczesne rozpoznanie pojawiajcego si zagroenia upadoci jest warunkiem koniecznym dla moliwoci podjcia szybkich dziaa naprawczych i uniknicia bankructwa. Wczesna detek-cja jest umoliwiona dziki istnieniu modeli wczesnego ostrzegania. W artykule autor stara si podsumowa mocne i sabe strony analizy finansowej oraz modeli wczesnego ostrzegania w moni-torowaniu sytuacji finansowej przedsibiorstwa, by by w stanie wychwyci potencjalne sygnay niebezpieczestwa bankructwa. Plusy i minusy obu metod s zwykle uwaane za oczywiste i naturalne, lecz gdy zachodzi potrzeba wybrania jednej z nich, bd uzupenienia wybranej braku-jcymi danymi, staje si to trudne przez niedostateczn wiadomo zalet i wad analizy finansowej bd modeli upadociowych. Co wicej, wiadomo mocnych i sabych stron tych metod, po-zwala w dogbniejszy sposb zrozumie ich specyfik i uy lepsz metod, bd by w stanie uzupeni wybran brakujcymi danymi, by dopeni obraz sytuacji finansowej przedsibiorstwa. Artyku zawiera najczciej spotykane przyczyny upadoci, ogln klasyfikacj metod badania bankructwa oraz wikszo wad i zalet analizy finansowej oraz modeli wczesnego ostrzegania. Sowa kluczowe: prognozowanie upadoci, analiza finansowa, modele dyskryminacyjne, porwnanie metod, przyczyny bankructwa, plusy i minusy. WPROWADZENIE Upado przedsibiorstw jest nieodcznym elementem cyklu yciowego w gospodarce rynkowej. Jej istnienie jest tak samo naturalne, jak pojawianie si nowych przedsibiorstw. Jednake przy obecnym stanie wiedzy nie trzeba ca-kowicie godzi si na to, e w pewnym momencie firma nagle przestanie istnie. Zwykle wystpuj pewne symptomy, jakie wczeniej sygnalizuj zbliajce si niebezpieczestwo bankructwa, kwesti jest tylko ich szybkie zauwaenie, od-czytanie i odpowiednia reakcja. Mgr, Uniwersytet dzki, Wydzia Ekonomiczno-Socjologiczny, Instytut FinanswFinanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law, 1/2014 35 Wczesne rozpoznanie pojawiajcego si zagroenia upadoci jest warun-kiem koniecznym dla moliwoci podjcia szybkich dziaa naprawczych i uniknicia bankructwa. Wczesna detekcja jest umoliwiona dziki istnieniu modeli wczesnego ostrzegania i moe by stosowana przez przedsibiorstwa w celu monitorowania wasnej sytuacji finansowej. Przy odpowiedniej wiedzy na temat danych finansowych kontrahentw, modele mog by stosowane w celu szacowania zasadnoci udzielania kredytw kupieckich, bd przez insty-tucje bankowe w celu oceny zdolnoci kredytowej klientw. Kolejnym polem do stosowania modeli wczesnego ostrzegania s biura maklerskie, ktre mog z wykorzystaniem funkcji dyskryminacyjnych okrela pozycj ratingow bada-nej spki. Z punktu widzenia interesariuszy, szybsz odpowied o stanie przed-sibiorstwa mog da modele wczesnego ostrzegania i dopiero na podstawie wyniku uzyskanego z ich wykorzystaniem, mona dochodzi do rda powsta-nia problemu wykorzystujc pracochonn i bardziej zoon analiz finansow. Wiedza na temat niedoskonaoci uywanych narzdzi jest bardzo wana szczeglnie gdy ma ona suy unikniciu bankructwa przedsibiorstwa. Dziki niej mona odpowiednio uzupeni badania o brakujce elementy. W artykule autor stara si przedstawi sabe i mocne strony analizy finansowej oraz modeli przewidywania bankructwa w monitorowaniu sytuacji finansowej przedsibior-stwa by jak najbardziej efektywnie przeciwdziaa temu zjawisku. Celem pracy byo zgromadzenie w jednym opracowaniu mocnych i sabych stron stosowania modeli wczesnego ostrzegania i analizy finansowej w przewidy-waniu upadoci przedsibiorstw. Plusy i minusy wyej wymienionych metod s uwaane za oczywiste, lecz gdy zachodzi potrzeba wybrania jednej z nich, bd uzupenienia wybranej brakujcymi danymi, staje si to trudne przez niedosta-teczn wiadomo zalet i wad analizy finansowej bd modeli upadociowych. Autor zakada, e nie mona jednoznacznie stwierdzi o wyszoci jednej metody nad drug, ze wzgldu na ich komplementarny charakter oraz fakt, i oba sposoby prognozowania upadoci maj niedoskonaoci, ktre to mog by uzupenione przez zastosowanie drugiej metody. W artykule przedstawiono najbardziej popularne teorie upadoci, oglne klasyfikacje metod przewidywania bankructwa oraz mocne i sabe strony analizy finansowej oraz modeli predykcji bankructwa. 1. PRZYCZYNY UPADOCI PRZEDSIBIORSTW Wspczesna gospodarka charakteryzuje si du zmiennoci, rosnc konkurencj, presj czasu, standaryzacj procesw i struktur, zmianami warun-kw ekonomicznych i prawnych na rynku pracy. Wszystko to, powoduje zagro-enie funkcjonowania przedsibiorstw [Kowalczyk 2005: 118]. 36 Wioletta Barbara Pierzchalska, Analiza finansowa oraz modele przewidywania... Upado przedsibiorstw jest zjawiskiem bezporednio zwizanym z funk-cjonowaniem gospodarki rynkowej. Istniej firmy, ktre znalazy sposb na dugowieczno i ograniczanie wypywu zmian cyklu koniunkturalnego na dzia-alno firmy, lecz wikszo ulega okresowym problemom zwizanymi z nie-wypacalnoci, likwidacj czy bankructwem. Zjawisko upadoci jest bardzo zoone i jego przyczyn upatrywa mona w warunkach ekonomicznych, praw-nych, spoecznych, a nawet psychologicznych [Prusak 2007: 9]. Do tej pory powstao wiele teorii dotyczcych upadoci przedsibiorstw. Wybrane z nich prezentowane s w tab. 1. Tabela 1. Elementy teorii bankructwa w wybranych teoriach przedsibiorstwa Teoria przedsibiorstwa Elementy teorii bankructwa Neoklasyczna teoria A. Marshalla Upado jest konsekwencj odstpienia przedsibiorstwa od maksy-malizacji zysku. Wpywajc na zmian zaangaowania zasobw, oddziauje korzystnie na gospodark. Teoria przedsibiorczoci J. Schumpetera Upado nieefektywnych i nieinnowacyjnych przedsibiorstw jest warunkiem rozwoju gospodarki jako caoci. Z tego powodu bankruc-two jest korzystne dla gospodarki. Nurty instytucjonalne Skala i tempo procesw upadociowych w gospodarce s uwarunko-wane jakoci instytucjonalnej infrastruktury upadoci. Zwraca si, jednak uwag, e bankructwo, spowodowane istnieniem kosztw transakcyjnych i problemem agencji, moe mie negatywne skutki w skali makro- i mikroekonomicznej. Teorie menederskie Uniknicie bankructwa jest warunkiem realizacji celw, do jakich d zarzdzajcy. Upado wyklucza korzyci menederw. Jest rwnie niekorzystna dla wacicieli i innych grup zwizanych z przedsibiorstwem. Teorie biologiczne Bankructwo jest naturalnym elementem cyklu ycia przedsibiorstwa. Teoria wartoci dla akcjonariuszy Denie do maksymalizacji wartoci dla akcjonariuszy zapewnia przetrwanie przedsibiorstwa w dugim okresie. Upado wyklucza realizacj przez przedsibiorstwo postulatu maksymalizacji wartoci, jest zatem niekorzystna dla wacicieli. r d o: Piekowska [2005: 27]. W obecnych czasach nie dziwi informacje o kryzysach w kolejnych przed-sibiorstwach, o duych firmach ogaszajcych upado, czy masowych zwol-nieniach spowodowanych trudn sytuacj przedsibiorstwa. Przyczyn tego typu problemw szuka mona zarwno w otoczeniu firmy, jak i wewntrz niej. Na-gromadzenia negatywnych zmian, brak odpowiedniej reakcji, pogarszajce si dziaanie podstawowych funkcji przedsibiorstwa implikuje powstanie kryzysu [Kozyra 2002: 203205]. Finanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law, 1/2014 37 ciek dochodzenia przedsibiorstwa do kryzysu przedstawiono na rys. 1. Klasyczny mechanizm pojawiania si kryzysu w przedsibiorstwie ma swj pocztek w spadku popytu na oferowane produkty i produkcj poniej progu rentownoci, co daje efekt w postaci obnienia pynnoci. Pojawiaj si proble-my z finansowaniem dziaalnoci przedsibiorstwa oraz z zadueniem krtko-terminowym. Brak reakcji ze strony zarzdzajcych moe doprowadzi do utraty pynnoci i nadmiernego zaduenia, a to w konsekwencji do upadoci [Pawo-wicz 2003: 17]. Rys. 1. Klasyczny mechanizm kryzysu przedsibiorstwa r d o: Pawowicz [2003: 17]. Podsumowujc dotychczasowe rozwaania, mona skonstruowa wniosek oglny, i pogarszajca si sytuacja przedsibiorstwa jest powodowana przez kilka czynnikw jednoczenie. Czst sytuacj jest efekt domina, czyli powsta-jce problemy powoduj kolejne, np. pogarszajca si jako wpywa na wiel-PRZYCZYNY KRYZYSU SPADEK ZAMWIE SPADEK OBROTW Zmniejszenie si dochodw i trudnoci Strata Spadek udziau kapitau wasnego Problemy z pynnoci Pogorszenie wypacalnoci, problemy ze zgromadzeniem kapitau obcego i wasnego Rezygnacja z dywidendy Zastopowanie inwestycji Brak pynnoci Sytuacja podbilansowa, nadmierne zaduenie Zaduenie krtkoterminowe Rosnce obcienie odsetkami zakcenia kryzys katastrofa 38 Wioletta Barbara Pierzchalska, Analiza finansowa oraz modele przewidywania... ko sprzeday, co bezporednio wpywa na sytuacj finansow przedsibior-stwa [Zelek 2003: 55]. Znajc podoe powstawania problemw funkcjonowania przedsibiorstwa, kolejnym krokiem jest monitorowanie, badanie sytuacji firmy oraz prowadzenie prognoz w celu niedopuszczenia do sytuacji, w ktrej przedsibiorstwo musiao-by zosta postawione w stan upadoci. 2. KLASYFIKACJA METOD PROGNOZOWANIA UPADOCI PRZEDSIBIORSTW Wedug E. Mczyskiej, ze wzgldu na du niepewno i narastajce ry-zyko, w obecnych czasach istotne jest wykorzystywanie odpowiednich metod w celu wczesnej identyfikacji zagroe w biznesie [Mczyska 2010: 21]. Podzia modeli prognozowania powszechny w literaturze zachodniej przed-stawia T. Korol [2010: 93].Wyrni on trzy grupy metod prognozowania upa-doci: metody statystyczne, metody mikkich technik obliczeniowych oraz mo-dele teoretyczne, co przedstawiono w tab. 2. Tabela 2. Oglna klasyfikacja metod i modeli prognozowania upadoci Metody statystyczne Metody mikkich technik obliczeniowych Modele teoretyczne Modele analizy dyskryminacyjnej Sztuczne sieci neuronowe Modele teorii entropii Modele logitowa Logika rozmyta Modele hazardowe Modele probitowe Algorytmy genetyczne Modele ryzyka kredytowego Drzewa decyzyjne Modele wektorw nonych r d o: Korol [2010: 93]. Zgodnie z wynikami bada Aziza i Dara [2006: 1833] najczciej wyko-rzystywane, bo a w 64% przypadkw, s metody statystyczne, w 25% metody mikkich technik obliczeniowych, za w zaledwie 11% metody teoretyczne. Jeli chodzi o konkretne rodzaje metod prognozowania upadoci, to najpopular-niejsze s modele dyskryminacyjne, ktre s wykorzystywane w ponad 30% analiz. Kolejn popularn metod jest analiza logitowa, nastpnie sieci neuro-nowe i drzewa decyzyjne. Prawie 34% stanowi pozostae metody, takie jak klasyczna analiza wskanikowa, regresja liniowa, systemy ekspertowe, teoria chaosu i inne. Finanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law, 1/2014 39 modele dyskryminacyjne30%modele logitowe21%sieci neuronowe9%drzewa decyzyjne6%pozostae34%Wykres 1. Techniki prognozowania upadoci na wiecie r d o: opracowanie wasne na podstawie Aziz i Dar [2006: 1833]. Jedne z najszerzej zakrojonych bada nad skutecznoci modeli dyskrymi-nacyjnych przeprowadzi Pawe Antonowicz [2007]. Przeanalizowa pod kontem skutecznoci a 52 modele dyskryminacyjne (36 polskich oraz 16 zagranicznych modeli) na prbie 208 przedsibiorstw. Najlepsz dziesitk funkcji dyskrymi-nacyjnych, zgodnie z wynikami bada Antonowicza, przedstawia tab. 3. Patrzc na urednion skuteczno modeli (rednia skuteczno na rok i dwa lata przed upadoci), mona uzna za zasadne ich stosowanie, a co za tym idzie ich popularno. Jeeli problem staoci kontynuacji dziaalnoci gospodarczej jest tak wa-ny, to naley zastanowi si nad tym, ktra metoda prognozowania bankructwa bdzie bardziej zasadna w uyciu. Rozwaaniom poddane bd: popularna, ale bardzo pracochonna analiza finansowa oraz szybkie i atwe w zrozumieniu mo-dele dyskryminacyjne. Obie metody maj niezaprzeczalne plusy, ale rwnie i minusy. 3. ANALIZA FINANSOWA I JEJ OGRANICZENIA Analiza wskanikowa jest narzdziem dostarczajcym informacji o sytuacji finansowej przedsibiorstwa z wykorzystaniem szeregu powiza midzy ele-mentami sprawozdania. Wartoci tych powiza, ich zmiany i wzajemne relacje umoliwiaj ocen dziaalnoci i stanowi podstaw do formuowania prognoz [Gajdzik 2011: 124125]. 40 Wioletta Barbara Pierzchalska, Analiza finansowa oraz modele przewidywania... Tabela 3. Dziesi modeli dyskryminacyjnych o najlepszej redniej sprawnoci zgodnie z badaniami P. Antonowicza L.p. Nazwa i autorzy modelu Wzr redni bd rednia sprawno 1 Z7INE PAN 9,498X1 + 3,566X2 + 2,903X3 + + 0,452X4 1,498 5,18% 94,82% 2 Z6 INE PAN 9,478X1 + 3,613X2 + 3,246X3 + + 0,455X4 + 0,802X5 2,478 5,8% 94,2% 3 ZME E. Mczyskiej (funkcja Jacobsa) 1,50X3 + 0,08X6 + 10,00X7 + 5,00X8 + + 0,30X9 + 0,10X10 5,18% 94,82% 4 ZHCP Poznaski M. Hamrol, B. Czajka, M. Piechocki 3,562X11 + 1,588X12 + 4,288X13 + + 6,719X14 2,368 6,22% 93,78% 5 ZBP1 B. Prusaka 6,5245X1 + 0,1480X15 + 0,4061X4 + + 2,1754X16 1,5685 7,48% 92,52% 6 ZBP2 B. Prusaka 1,4383X3 + 0,1878X15 + + 5,0229X5 1,8713 8,19% 91,81% 7 ZDW D. Wierzby 3,26X17 + 2,16X18 + 0,69X19 + 0,30X20 8,29% 91,71% 8 ZA3 E. I. Altmana 1,2X21 + 1,4X11 + 3,3X7 + 0,6X22 + X5 8,55% 91,45% 9 ZA1 E. I. Altmana (1968 r.) 0,717X21 + 0,847X11 + 3,107X7 + + 0,420X22 + 0,998X5 10,27% 89,73% 10 ZA2 E. I. Altmana (1984 r.) 6,56X21 + 3,26X11 + 6,72X7 + 1,05X22 10,70% 89,30% X1 wynik operacyjny/warto aktyww X2 warto kapitau wasnego/warto aktyww X3 (wynik finansowy netto + amortyzacja)/suma zobowiza X4 aktywa obrotowe/zobowizania krtkoterminowe X5 przychody ze sprzeday/warto aktyww X6 suma bilansowa/zobowizania X7 roczny wynik finansowy przed opodatkowaniem/suma bilansowa X8 roczny wynik finansowy przed opodatkowaniem/roczne przychody X9 zapasy/roczne przychody X10 roczne przychody/suma bilansowa X11 wynik finansowy netto/majtek cakowity X12 (majtek obrotowy zapasy)/zobowizania krtkoterminowe X13 kapita stay/majtek cakowity X14 wynik finansowy ze sprzeday/przychody ze sprzeday X15 koszty operacyjne (bez pozostaych kosztw operacyjnych)/warto rednia zobowiza krtkotermi-nowych (bez funduszy specjalnych oraz krtkoterminowych zobowiza finansowych) X16 wynik z dziaalnoci operacyjnej/przychody netto ze sprzeday X17 wynik z dziaalnoci operacyjnej amortyzacja/suma bilansowa X18 wynik z dziaalnoci operacyjnej amortyzacja/przychody ze sprzeday X19 kapita pracujcy/przychody ze sprzeday X20 aktywa obrotowe/zaduenie ogem X21 kapita pracujcy/aktywa ogem X22 rynkowa warto kapitau wasnego/kapita obcy r d o: opracowanie wasne na podstawie: Antonowicz [2007: 188]. Finanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law, 1/2014 41 Dziki miernikom wykorzystywanym w analizie finansowej mona dokad-niej przyjrze si wybranemu wycinkowi rzeczywistoci finansowej przedsi-biorstwa. Z wykorzystaniem wskanikw mona gbiej przeanalizowa zale-noci przyczynowo-skutkowe zachodzce w firmie, ni gdyby podejmowa de-cyzje finansowe tylko w oparciu o analiz wstpn sprawozda. Do wycigania waciwych wnioskw bazujcych na wskanikach wane s umiejtnoci, do-wiadczenie, a czsto wyobrania i intuicja analityka, ktry dokonuje oceny [Suszyski 2003: 7778]. G. K. widerska [2003: 256] przedstawia szereg ogranicze wicych si ze stosowaniem analizy wskanikowej. Zauwaa ona, e miary finansowe nie s w stanie przekaza informacji o charakterze niemierzalnym, takich jak: jako produktu, satysfakcja klienta, poziom wyksztacenia czy wiedza pracownikw. Elementy te czsto decyduj o pozycji konkurencyjnej przedsibiorstwa, jego zdolnoci przetrwania i jego wartoci. Mierniki finansowe ze wzgldu na trud-noci precyzyjnej prognozy czsto zachcaj menederw do przyjcia mylenia krtkookresowego. Ten stan rzeczy w dugim okresie moe prowadzi do mani-pulacji miar finansowych i zych decyzji. J. Kowalczyk i A. Kusak [2006: 23] oraz L. Gsiorkiewicz [2011: 52] wymieniaj zarwno pozytywy, jak i negatywy stosowania analizy wskaniko-wej, co przedstawiono w tab. 4. Tabela 4. Mocne i sabe strony stosowania analizy wskanikowej Korzyci Sabe strony atwo i szybko obliczania wskanikw. Pojedynczy wskanik analizowany w separacji od pozostaych moe da bdne wnioski. Porwnywalno w czasie i moliwo analizy trendw badanych zjawisk. Tylko cz wskanikw ma wzorcowe wielkoci pozwalajce okreli poprawno badanych zjawisk. Ze wzgldu na popularno tej analizy istnieje moliwo porwnywania danych na tle konkurencji zarwno w kraju, jak i w skali midzynarodowej. Zmiany zasad rachunkowoci, czy zrnicowanie jej zasad w rnych krajach powoduje zaburzenie porwnywalnoci i brak moliwoci oceny badanych zjawisk. atwo identyfikacji problemw. Brak wskazania na przyczyny problemu. Kompleksowa analiza ze wzgldu na du rnorodno wskanikw. atwo nadinterpretacji przez sformuowanie zbyt daleko idcych wnioskw i zafaszowanie rzeczywistoci. r d o: opracowanie wasne na podstawie: Kowalczyk i Kusak [2006: 23]; Gsiorkiewicz [2011: 52]. M. Marcinkowska [2007: 315] zwraca uwag na to, by analiza wskanikowa bya tylko jednym z elementw oceny przedsibiorstwa. Powinna ona stanowi 42 Wioletta Barbara Pierzchalska, Analiza finansowa oraz modele przewidywania... podstaw do podejmowania decyzji w przedsibiorstwie, ale tylko przy zaoeniu jej interpretacji z wykorzystaniem innych analiz zarwno mierzalnych, jak i opi-sowych. Wyniki analizy wskanikowej nie powinny by traktowane, jako osta-teczna wyrocznia, co do sytuacji finansowej firmy i jej moliwoci rozwoju. W. Rogowski [2008: 243244] podkrela uyteczno analizy finansowej w przewidywaniu upadoci. Jest ona w dalszym cigu uywana w tym celu, jednake wymaga od osoby wykorzystujcej analiz finansow do duej wie-dzy z zakresu finansw przedsibiorstwa, ekonomii i rachunkowoci, jak rw-nie jest bardzo koszto- i czasochonna. Wszystkie wymienione wtpliwoci zwizane z zastosowaniem analizy fi-nansowej w ocenie zdolnoci do kontynuacji dziaalnoci spowodoway poja-wienie si i szybki rozwj modeli sucych ocenie zagroenia upadoci, wy-korzystujcych dotychczasowy dorobek zwizany z analiz finansow. 4. ZALETY I SABOCI MODELI BANKRUCTWA Idc za prezesem amerykaskiej korporacji ITT H. Greek w 1984 r., ktry stwierdzi, e [cyt. za: Cabaa 2008: 5] dziewidziesit dziewi procent wszystkich niespodzianek w biznesie to niespodzianki negatywne, mona po-wiedzie, e przedsibiorca prowadzcy dziaalno gospodarcz musi by ci-gle czujny i na bieco analizowa sytuacj finansow w firmie, czemu wanie maj suy modele wczesnego ostrzegania. Modele przewidywania bankructwa nie daj odpowiedzi, w ktrym obszarze szuka problemu i w jaki sposb poprawi sytuacj firmy, lecz ich zadaniem jest sygnalizowanie pogarszajcej si kondycji przedsibiorstwa [Zaleska 2002: 12]. Modele upadociowe s sprawdzonymi w wiecie narzdziami ustalania ilociowych miar zagroenia przedsibiorstw. Modele te speniaj zasady meto-dyczne i daj dobr przewidywalno w prognozowaniu bankructwa. Zastpie-nie podejcia intuicyjnego modelami jest uzasadnione istnieniem statystycznych zalenoci wykrytych w prbie przedsibiorstw, co daje bardziej obiektywny obraz zastanej rzeczywistoci finansowej. Co wicej, stosowanie modeli wymu-sza spojrzenie na ilociowe charakterystyki bankructwa, a nie tylko sytuacyjne bd prawne [Gruszczyski 2005: 186]. Sab stron modeli przewidywania bankructwa jest dobr prby do bada-nia. Stanowi to powany problem dla analitykw, poniewa brak jest dobrej bazy danych o jednostkach upadajcych lub upadych, a co za tym idzie kady badacz dobiera wasn prb przedsibiorstw i nie s to prby losowe, co nie jest statystycznie poprawne [Gruszczyski 2005: 185186]. Z punktu widzenia bada, zaliczenie przedsibiorstwa do grona upadych moe nastrcza wiele trudnoci, poniewa najczciej spotykan praktyk jest Finanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law, 1/2014 43 okrelenie przedsibiorstwa jako upade na podstawie informacji ogoszonej przez sd o wszczciu postpowania ukadowego (gdzie zgodnie z polskim pra-wem upadociowym i naprawczym postpowanie to stanowi cz postpowa-nia upadociowego) bd naprawczego [Prusak 2005: 13]. Kolejnym problemem jest brak porwnywalnoci w zakresie wielkoci pr-by jak i czasu przeprowadzanych bada. W jednych badaniach prba skadaa si z 10 przedsibiorstw, jak w przypadku liniowej wielowymiarowej analizy dyskryminacyjnej M. Pogodziskiej i S. Sojaka [1995: 5361], a inne z prawie dziesiciu tysicy przedsibiorstw, co niewtpliwie wpywa na wiarygodno i uyteczno uzyskanych modeli. Saboci polskich modeli prognozowania upadoci jest te brak dodatko-wych informacji o charakterze niefinansowym. Modele te korzystaj gwnie ze zmiennych finansowych, poniewa do informacji takich jak nadzr korporacyjny jest niezmiernie trudno dotrze [Gruszczyski 2005: 186187]. B. Prusak [2005: 63] przedstawia zarwno zalety, jak i wady stosowania funkcji dyskryminacyjnych. Zwraca on uwag na prostot i zrozumiao stoso-wania oraz interpretacji tych metod, ale jako ich wad wymienia niestabilno w czasie, uzyskiwanie w wielu przypadkach gorszych wynikw klasyfikacji w porwnaniu do technik, takich jak sztuczne sieci neuronowe czy analiza logi-towa oraz liniow zaleno midzy zmienn objaniajc i objanian. W rze-czywistoci zaleno midzy zmiennymi a sytuacj finansow spki jest nieli-niowa. Modele oceny zagroenia finansowego przedsibiorstw znalazy zastosowa-nie w wielu gaziach finansw, midzy innymi w bankach, instytucjach ratin-gowych, s rwnie stosowane przez biegych rewidentw, osoby zarzdzajce przedsibiorstwem, zarwno w celu monitorowania wasnej firmy oraz by zba-da wiarygodno kontrahentw i inne. W ocenie ryzyka niewypacalnoci wy-korzystuje si coraz czciej metody statystyczne. Ich skomplikowany proces obliczania jest znacznie upraszczany przez liczne programy komputerowe, dzi-ki ktrym problematyka przewidywania ryzyka upadoci staje si coraz mniej intuicyjna, a zauwaenie problemw przedsibiorstwa moe by, nie tylko zaob-serwowane wczeniej, ale rwnie udokumentowane obiektywnymi danymi finansowymi [Prusak 2005: 8]. PODSUMOWANIE Ryzyko upadoci, ktre towarzyszy prowadzeniu dziaalnoci gospodarczej dziki istniejcym mechanizmom moe by w obecnych czasach skutecznie minimalizowane poprzez wczesn detekcj pogarszajcej si sytuacji finansowej przedsibiorstwa. 44 Wioletta Barbara Pierzchalska, Analiza finansowa oraz modele przewidywania... Poddane rozwaaniom dwie metody, analiza finansowa i modele dyskrymi-nacyjne posiadaj zarwno wady, jak i zalety zwizane z ich charakterystyk i bezporednim celem ich stosowania. Analiza finansowa uywana do szczeg-owego badania sytuacji finansowej przedsibiorstwa moe wskaza, w ktrym obszarze dziaalnoci tkwi problem, za modele wczesnego ostrzegania mog w atwy i szybki sposb zasygnalizowa pogarszajc si sytuacj firmy. Hipoteza postawiona przez autora zostaa potwierdzona, dziki czemu z a-twoci mona odpowiedzie na pytanie, w jakim celu stosowa jeszcze modele bankructwa, jeli firma wykorzystuje obszerne analizy finansowe. Analiza fi-nansowa i modele dyskryminacyjne mog stanowi wietny mechanizm obronny przedsibiorstwa i ze wzgldu na ich charakter mog si wzajemnie uzupenia. Modele dyskryminacyjne daj oglny sygna o tym, e przedsibiorstwo moe by zagroone upadkiem, ale dopiero analiza finansowa i dogbne badanie po-zwoli na detekcj punktu zapalnego i danie odpowiedzi, co naley zrobi by upora si z kryzysem. BIBLIOGRAFIA A n t o n o w i c z P., 2007, Metody oceny i prognoza kondycji ekonomiczno-finansowej przedsi-biorstwa, Orodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdask. A z i z M., D a r H., 2006, Predicting corporate bankruptcy where we stand?, Corporate Gover-nance Journal, vol. 6, no. 1. C a b a a P., 2008, Systemy wczesnego ostrzegania w przedsibiorstwie, Wydawnictwo Uniwersy-tetu Ekonomicznego w Krakowie, Krakw. G a j d z i k B., 2011, Finanse przedsibiorstwa dla inynierw, Wydawnictwo Politechniki l-skiej, Gliwice. G s i o r k i e w i c z L., 2011, Analiza ekonomiczno-finansowa przedsibiorstw, Oficyna Wydaw-nicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa. G r u s z c z y s k i M., 2005, Zalety i saboci modeli bankructwa, [w:] K. K u c i s k i, E. M -c z y s k a (red.), Zagroenie upadoci, Instytut Funkcjonowania Gospodarki Narodowej, Szkoa Gwna Handlowa, Warszawa. K o r o l T., 2010, Systemy ostrzegania przedsibiorstw przed ryzykiem upadoci, Oficyna a Wol-ters Kluwer Business, Warszawa. K o w a l c z y k J., K u s a k A., 2006, Decyzje finansowe firmy. Metody analizy, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa. K o w a l c z y k L., 2005, Narzdzia diagnostyczne umoliwiajce wczesne ostrzeganie przedsi-biorstw przed upadoci, [w:] E. M c z y s k a (red.), Ekonomiczne aspekty upadoci przedsibiorstw w Polsce, Szkoa Gwna Handlowa, Warszawa. K o z y r a B., 2002, Alianse strategiczne jako narzdzie zarzdzania przedsibiorstwem w kryzy-sie, [w:] B. K o z y r a, A. Z e l e k (red.), Praktyka zarzdzania kryzysem w przedsibiorstwie, Wydawnictwo Zachodniopomorskiej Szkoy Biznesu, Szczecin. M c z y s k a E. (red.), 2010, Meandry upadoci przedsibiorstw, klska czy druga szansa, Szkoa Gwna Handlowa w Warszawie, Warszawa. M a r c i n k o w s k a M., 2007, Ocena dziaalnoci instytucji finansowych, Centrum Doradztwa i Informacji Difin, Warszawa. Finanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law, 1/2014 45 P a w o w i c z L., 2003, Projektowane podstawy prawne restrukturyzacji przedsibiorstwa w kryzysie, [w:] S. K a s i e w i c z, L. P a w o w i c z (red.), Zarzdzanie wartoci firmy w do-bie kryzysu, Wydawnictwo Cedetu, Warszawa. P i e k o w s k a M., 2005, Ujcie upadoci w teorii przedsibiorstwa, [w:] E. M c z y s k a (red.), Ekonomiczne aspekty upadoci przedsibiorstw w Polsce, Szkoa Gwna Handlowa w Warszawie, Warszawa. P o g o d z i s k a M., S o j a k S., 1995, Wykorzystanie analizy dyskryminacyjnej w przewidywaniu bankructwa przedsibiorstw, Acta Universitatis Nicolai Copernici. Ekonomia, z. XXV(299), Toru, s. 5361, [za:] M. H a m r o l, Prognozowanie zagroenia finansowego przedsibior-stwa. Warto predykcyjna polskich modeli analizy dyskryminacyjnej, Badania Operacyjne i Decyzje 2008, nr 3. P r u s a k B. (red.), 2007, Ekonomiczne i prawne aspekty upadoci przedsibiorstw, Difin, War-szawa. P r u s a k B., 2005, Nowoczesne metody prognozowania zagroenia finansowego przedsibiorstw, Centrum Doradztwa i Informacji, Difin sp. z o.o., Warszawa. R o g o w s k i W., 2008, Dylematy wykorzystywania w warunkach polskich modeli oceny zagroe-nia upadoci, [w:] E. M c z y s k a (red.), Bankructwa przedsibiorstw wybrane aspekty instytucjonalne, Szkoa Gwna Handlowa w Warszawie, Warszawa. S u s z y s k i C., 2003, Wartoci poznawcze miernikw, [w:] G. K. w i d e r s k a (red.), Informa-cja zarzdcza w procesie formuowania i realizacji strategii firmy, Difin, Warszawa. w i d e r s k a G. K. (red.), 2003, Informacja zarzdcza w procesie formuowania i realizacji strategii firmy, Difin, Warszawa. Z a l e s k a M., 2002, Identyfikacja ryzyka upadoci przedsibiorstwa i banku. Systemy wczesnego Ostrzegania, Centrum Doradztwa i Informacji Difin, Warszawa. Z e l e k A., 2003, Zarzdzanie kryzysem w przedsibiorstwie perspektywa strategiczna, Instytut Organizacji i Zarzdzania w Przemyle ORGMASZ, Warszawa. FINANCIAL ANALYSIS AND BANKRUPTCY PREDICTING MODELS AS TOOL FOR THE EVALUATION OF ENTERPRISE FINANCIAL SITUATION Knowledge and consciousness of imperfections of used tools is very important when we have to use them because only with this information we can properly evaluate situation especially if it is connected with possibility of preventing bankruptcy of enterprise. In article author tried to sum up the strengths and weaknesses of financial analysis and bankruptcy predicting models in monitoring the financial situation of company to capture potential signals of bankruptcy threat. In many publi-cations we can find very dispersed good and bad sides of use those methods. Those pros and cons usually are obvious and natural, but in need it is hard to mention the most important. What is more, the analysis of strengths and weaknesses of subjected methods helps to understand in better way their specificity and thus apply proper way of its use or to be able to add more important informa-tion which will complete view of financial situation of company. The article contains most com-mon, famous causes of bankruptcy, overall classification of bankruptcy prediction methods, and most of all strengths and weaknesses of financial analysis and bankruptcy prediction models. Key words: bancruptcy predicting, financial analysis, discriminant models, comparison of methods, causes of bancruptcy, strenghts and weaknesses.

Recommended

View more >